Otrzymywanie smoczej krwi, czyli heksatiocyjanożelazianu(III)
Jony żelaza chętnie tworzą związki kompleksowe. Dla jonów 3+ trwałą liczbą koordynacji jest 6 (jak dla większości jonów o tym ładunku). Podczas dodawania do nich jonów rodankowych, na przykład w postaci KSCN lub NaSCN tworzy się kompleks, którego skład w miarę dodawania nadmiaru SCN- zmienia się : od FeSCN2+ aż po [Fe(SCN)6 ]3-. Z uwagi na piękną, głęboka barwę, kompleks ten nazywany jest sztuczną/smoczą krwią. Reakcja jest bardzo czuła i pozwala na wykrycie śladowych ilości żelaza (1:1600000 Fe:H2O). Ta reakcja służy do wykrywania jonów Fe3+ w chemii analitycznej.
Maskowanie jonów SCN- przez aniony fluorkowe
Jony żelaza chętnie tworzą związki kompleksowe. Dla jonów 3+ trwałą liczbą koordynacji jest 6 (jak dla większości jonów o tym ładunku). Podczas dodawania do nich jonów rodankowych, na przykład w postaci KSCN lub NaSCN tworzy się kompleks. W tej reakcji przeszkadzają jony fluorkowe, dlatego przed wykonaniem analizy należy wykluczyć ich obecność. Na filmie dodano NaF do roztworu z poprzedniego doświadczenia. Powstający kompleks fluorkowy FeF63- jest trwalszy od tiocyjanożelazianowego, dlatego obserwujemy zanik zabarwienia roztworu.
Wykrywanie fenolu
Jony żelaza(III) ulegają reakcji kompleksowania z cząsteczkami fenolu, tworząc fioletowy kompleks o wzorze Fe[(C6H5O)6]3-. Liczba koordynacji jonów trójdodatnich wynosi zazwyczaj 6 lub 4.
Ta reakcja pozwala na identyfikację fenolu, pod warunkiem, że zachowane jest środowisko procesu – w obecności wodorotlenku fenol przechodzi w fenolan, co hamuje zachodzenie kompleksowania. Więcej o wykrywaniu fenolu znajdziesz w zakładce „alkohole i fenole”.
Reakcja z kwasem salicylowym – wykrywanie grupy fenolowej
Kwas salicylowy posiada dwie grupy funkcyjne – karboksylową oraz hydroksylową, obie przyłączone bezpośrednio do pierścienia. Może zatem reagować zarówno jako kwas, jak i fenol – i tę właściwość wykorzystuje się w reakcji jego wykrywania. Po dodaniu do soli żelaza(III) kwasu salicylowego obserwuje się intensywne fioletowe zabarwienie wskutek tworzenia się związku koordynacyjnego (por. reakcja jonów żelaza(3+) z fenolem).
Pigmenty do farb, czyli błękit pruski / błękit Turnballa
Heksacyjanożelazian(III) potasu tworzy z jonami żelaza(II) błękit Turnballa Fe3[Fe(CN)6]2, który jest tym samym związkiem, co heksacyjanożelazian(II) żelaza(III): Fe4[Fe(CN)6]3 zwany błękitem pruskim.
Jony Fe2+ dają z K3[Fe(CN)6] ciemnoniebieski osad , stosowany jako pigment do farb.
Jony Fe3+ wiążą anion w kompleks Fe[Fe(CN)6].
Na filmie reakcja dla jonów Fe2+.
Odczynnik jest ważny z punktu widzenia chemii analitycznej w identyfikacji III grupy kationów: Co2+, Ni2+, Zn2+, Mn2+, Fe2+, Fe3+, Al3+, Cr3+.
Kompleksowanie jonów niklu(II) amoniakiem
Wodorotlenki strącają zielony osad Ni(OH)2 , rozpuszczalny w kwasach, nierozpuszczalny w nadmiarze OH– , a zatem o charakterze zasadowym. Amoniak, z uwagi na zasadowy odczyn swojego wodnego roztworu również strąca wodorotlenek, ale w nadmiarze NH3 rozpuszcza się on z utworzeniem fioletowo-niebieskiego kompleksu heksaaminaniklu(II). Mimo +II stopnia utlenienia, liczba koordynacyjna wynosi 6, nie 4.
Ni2+ + 6NH3 → [Ni(NH3)6]2+
Identyfikacja jonów niklu za pomocą odczynnika Czugajewa
Dimetyloglioksym (stosowany pod postacią tzw. odczynnika Czugajewa, 1905r, czyli 1% alkoholowego roztworu dimetyloglioksymu) wytrąca w obecności jonów Ni2+ czerwony, krystaliczny osad soli kompleksowej. Jest to reakcja bardzo czuła i pozwala na wykrycie niklu w stosunku do wody 1:400 000. Odczynnik ten daje zabarwienie również dla jonów Cu2+, Co2+, Fe2+ (natomiast te jony nie strącają osadu).
Reakcja Vogla
Rodanek potasu (lub amonu) w roztworach zawierających jony kobaltu(II) w środowisku kwaśnym zabarwia roztwór na niebiesko wskutek powstawania kompleksu tetratiocyjanokobaltanu(II) [Co(SCN)4]2-. Kompleks ten ekstrahuje dodanie acetonu (lub innego organicznego rozpuszczalnika), ponieważ przy niskim stęzeniu roztworu Co2+, kompleks dysocjuje z utworzeniem różowych jonów [Co(SCN)]+. Aceton pozwala na wysycenie liczby koordynacji i „wyłapuje” szafirowy związek.
Odczynnik Tollensa – aminakompleks srebra
Wodorotlenki strącają osad AgOH , który natychmiast przechodzi w brunatny tlenek srebra. Następnie dodaje się roztwór wodny amoniaku, który powoduje roztwarzanie osadu poprzez utworzenie bezbarwnego kompleksu diaminasrebra. Liczba koordynacyjna wynosi 2, jak dla większości kationów jednododatnich. Związek jest wykorzystywany jako odczynnik pozwalający na identyfikację aldehydów.
Ag+ + OH– → AgOH
2AgOH → Ag2O + H2O
Ag2O + 4[NH3 H2O]→ 2[Ag(NH3)2]+ + 3H2O + 2OH–